12.12.2018

YEN─░ ESNAF D├ťZEN─░


Ne zamand─▒r?... Uzun zamand─▒r akl─▒ma ve g├Âzlerime tak─▒lan baz─▒ adlar─▒n ├Ân├╝nden ge├žip gidiyorum. Kimi yarat─▒c─▒ esnaf─▒n zek├ós─▒ndan ├ž─▒km─▒┼č d├╝kk├ón adlar─▒. Bunlar, eskiden de tek t├╝k vard─▒. Hepsini an─▒msamam m├╝mk├╝n de─čil ama akl─▒mda kalan bir tanesi 'Klimanjaro Buzdolab─▒ Tamircisi' mesela.
Bir di─čeri, 'Ariston&Ariston G─▒da Pazar─▒'. Halen faaliyette olup olmad─▒klar─▒n─▒ bilmiyorum ama hep g├╝l├╝mseyerek ve sayg─▒ duyarak ge├žerdim bu d├╝kk├ónlar─▒n ├Ân├╝nden. ┼×en manav, dostlar k─▒raathanesi, k├Â┼čem parf├╝meri, bizim market gibi binlerce klasik adlar─▒n aras─▒nda, ta┼č k├╝tlelerin i├žindeki ince birer alt─▒n damar─▒ gibi ayr─▒ks─▒ ve gururla g├Âze ├žarp─▒verirlerdi. Daha sonralar─▒ bir d├Ânem, ya─čmur sonras─▒nda yerden biten solucanlar gibi her ta┼č─▒n alt─▒nda bir bar a├ž─▒lmaya ba┼člad─▒.
Bar a├žmak mesele de─čil; a├žt─▒─č─▒n─▒z bara sonu bar'la biten bir kelime bulmakt─▒ as─▒l mesele. Z─▒bar, cabbar, ambar, kehribar, itibar gibi s├Âzl├╝kte ne kadar kelime varsa kap─▒┼č─▒lm─▒┼č, daha sonra bilinmedik yerel dillerde belki bir tane rastlar─▒z umuduyla Anadolu'ya ke┼čifler d├╝zenlenmi┼čti.
Sonu bar'la biten s├Âzc├╝kler t├╝kenince barc─▒l─▒k sekt├Âr├╝ de kendini yenileyemedi ve duruldu.
Son d├Ânemlerde entelekt├╝el kayg─▒ ta┼č─▒yan ve kendi i├žinde mesaj─▒ olan derinlikli birtak─▒m d├╝kk├ón adlar─▒ tekrar ├žo─čalmaya ba┼člad─▒. Sosyolojik olarak bir kar┼č─▒l─▒─č─▒ mutlaka vard─▒r ama benim saptamam, bu durumun tamamen ekonomik krizle ba─č─▒nt─▒l─▒ oldu─čudur. Kriz, bir├žok insan─▒ savurup yerlerinden ederken ├žok fazla say─▒da e─čitimli ve donan─▒ml─▒ insan da i┼čini kaybetti. ├ťniversite mezunlar─▒, gazeteciler, sanat├ž─▒lar, bilim adamlar─▒ serbest i┼člere at─▒l─▒p d├╝kk├ón a├žmaya ba┼člad─▒lar. Bu denli e─čitimli bir i┼čsiz kitlenin d├╝kk├ónlar─▒na, '┼čen', 'bizim', 'bacanak', 'yuvam' gibi isimler vermeyece─či a├ž─▒kt─▒ ve nitekim bu durum i┼čyeri tabelalar─▒na da yans─▒d─▒. ├ľrne─čin g├Âz├╝me ├žarpan bir tanesi, 'd├╝r├╝msel d├╝r├╝mc├╝'. Bir arkada┼č─▒m, 'bi d├╝r├╝m m├╝ var' d├╝r├╝mc├╝s├╝ g├Ârd├╝─č├╝n├╝ yemin billah s├Âyl├╝yor. 'No problem k├Âfte evi' yine bir yerlerde g├Âz├╝me ili┼čen ba┼čka bir tanesi. ├ľzellikle Bodrum y├Âresinde yine de al─▒┼č─▒ld─▒k bir durumdu ama ekonomik krizin ard─▒ndan bu gibi isimler t├╝m yurt sath─▒na yay─▒lmaya ba┼člad─▒. Asla ┼čik├óyet edilmemeli. Tabela zenginli─či ve farkl─▒ estetik kayg─▒lar─▒n─▒n esnaf aras─▒na yay─▒lmas─▒ uzun vadede herkesin k├╝lt├╝r├╝n├╝ ve birikimini art─▒racakt─▒r. ├ľrne─čin sokaktaki bir insan 'Brecht kasab─▒'ndan et al─▒rken ister istemez soracakt─▒r; 'Brecht ne ki' diye. Sonu├ž, d├╝kk├óndan ├ž─▒kt─▒─č─▒nda epik tiyatro hakk─▒nda bilgilenmi┼č ve entelekt├╝el d├╝zeyi biraz daha artm─▒┼č bir vatanda┼č.
Sonuna kadar destek vermek ve hatta bu t├╝r isimler bularak yard─▒mc─▒ olmak gerekir. 'G├╝l├╝n ad─▒ ├ži├žek├žisi', 'optimist manav', 'paradoks yufka evi', 'sofistik nalbur' gibi d├╝kk├ónlardan olu┼čan bir esnaf ├ólemimiz olsa ve sadece parasal de─čil, beyinsel bir al─▒┼čveri┼č ortam─▒ da sa─člansa sadece esnaf de─čil, m├╝┼čteri de kazan├žl─▒ ├ž─▒kacakt─▒r. Kim 500 Milyar ─░ster yar─▒┼čmas─▒nda daha birinci soruda elenen hi├žbir insan kalmas─▒n ├╝lkemizde.